Onderzoek naar woonruimteverdeelsystemen

In 2002 heeft Expertisecentrum LEEFtijd een onderzoek naar het gebruik van leeftijd als criterium bij het toewijzen van sociale huurwoningen uitgevoerd en afgerond.

Het onderzoek

In dit onderzoek zijn de meldingen geïnventariseerd die bij Expertisecentrum LEEFtijd zijn binnengekomen mbt dit onderwerp, is literatuur bestudeerd en zijn gesprekken gevoerd met externe deskundigen. Om de verschillende modellen van woonruimteverdeling zo goed mogelijk te kunnen beschrijven zijn gemeenteambtenaren en medewerkers van woningbouwcorporaties geïnterviewd. Verder is met een aantal melders nogmaals contact opgenomen om hun klacht gedetailleerd in beeld te brengen.

Resultaten van het onderzoek: 4 modellen van verdeling

Er zijn vier modellen van woonruimteverdeling te onderscheiden. In elk van de modellen kan leeftijd een rol hebben. De modellen kunnen ook leeftijdsvrij ingevuld worden. Leeftijd is als criterium dus niet noodzakelijk! De vier modellen:

  • Het distributiemodel is na de Tweede Wereldoorlog op grote schaal in Nederland ingevoerd en wordt nu nog in een enkele gemeente gebruikt. Leeftijd kan als label gebruikt worden: een huis is dan bedoeld voor iemand van een bepaalde leeftijdscategorie.
  • Het aanbodmodel, vanaf 1990 op grote schaal ingevoerd, kent verschillende varianten doordat er vele criteria zijn op grond waarvan de woningen verdeeld worden. Leeftijd kan gebruikt worden als label, om de woningzoekenden in leeftijdscategorieën in te delen en als volgordebepalend criterium: de oudste krijgt de woning toegewezen
  • In het KANmodel, begonnen als een experiment in het Knooppunt Arnhem Nijmegen maar inmiddels het reguliere systeem, zijn de passendheidscriteria inkomen, huishoudgrootte en leeftijd overboord gezet om mensen meer keuzevrijheid te geven.
  • Het optiemodel wordt sinds enkele jaren in Smallingerland en Coevorden gebruikt. Hierin nemen mensen een optie op het huis van hun keuze. Aan woningen kunnen leeftijdseisen toegekend worden, bijvoorbeeld voor 55-plussers.

Conclusies: leeftijd onnodig

Leeftijd kan een grote rol spelen, zowel voor de wachttijd op een huis als voor het type huis waarop gereageerd mag worden. Daarnaast zijn er criteria in gebruik die niet rechtstreeks op leeftijd selecteren maar wel een effect naar leeftijd hebben zoals bijvoorbeeld inschrijfduur en het onderscheid naar starters en doorstromers.
In elk van de vier modellen kan leeftijd op een of andere manier als criterium worden gebruikt, maar alle modellen kunnen ook “leeftijdsvrij” worden ingevuld.
In het aanbodmodel wordt leeftijd het meest gebruikt en wel op verschillende momenten in het toewijzingsproces zoals: leeftijd als label op een huis geplakt of leeftijd als volgordecriterium.

Als heel oneerlijk wordt de “leeftijdsval” ervaren die optreedt wanneer leeftijdscategorieën (van woningzoekenden) worden gecombineerd met leeftijd als volgordebepalend criterium. In dat geval komt een woningzoekende die aan het eind van zijn leeftijdscategorie geen woning aangeboden heeft gekregen, na zijn verjaardag onderaan in de volgende leeftijdscategorie terecht.

Vervolgactiviteiten dienen zich volgens Expertisecentrum LEEFtijd te richten op het uitbannen van het leeftijdscriterium op de woonmarkt. Een aantal activiteiten die Expertisecentrum LEEFtijd aanbeveelt:

  • Woningverdelers dienen kritisch de rol van leeftijd te bezien en na te gaan of hetzelfde doel met alternatieve criteria bereikt kan worden. Labeling van een huis moet niet op grond van leeftijd gebeuren, maar op grond van het feitelijke kenmerk van de woning, passend bij de behoeften en woonwensen van het huishouden.
  • Er zouden experimenten opgezet moeten worden waarin alternatieve criteria voor het labelen van woningen worden getoetst.
  • Er zal een evaluatie van optiemodellen moeten komen. Dat is onder meer van belang voor de vraag of het optiemodel ook in regio's met een hoge woondruk werkbaar is.
  • De VNG dient de mogelijkheid tot het gebruik van leeftijd uit haar handboek te nemen. Op die manier wordt voorkomen dat in de toekomst en/of toekomstige modellen leeftijd gebruikt zal worden.
  • Onderzoek naar alternatieve volgordecriteria die geen relatie hebben met leeftijd. Inschrijfduur en in mindere mate woonduur hebben een indirecte link naar leeftijd.
  • Onderzoek naar de rol van leeftijd bij koopwoningen, de verkoop van kavels en bij serviceflats. Ook hiervoor kunnen de binnengekomen meldingen bij Expertisecentrum LEEFtijd het uitgangspunt vormen.

U kunt het boek met bevindingen uit het onderzoek hier als pdf downloaden.

U kunt het boek met bevindingen uit het onderzoek bestellen bij Expertisecentrum LEEFtijd door contact op te nemen met het secretariaat  van Expertisecentrum LEEFtijd . Het boek kost € 6.00, exclusief verzend- en adminstratiekosten.